Klassiek Tip


Various - Complete Orkestwerken 45 Cd
Anda, Haskil, Menuhin Eva

Ferenc Fricsay stond in de jaren vijftig 38 keer voor het Concertgebouworkest. Daar zaten ook jeugdconcerten bij. Oudere muziekliefhebbers die daarbij waren moeten zich dat nog kunnen herinneren. Ik ben jaloers op hen. Want ik was en ben nog steeds een grote fan van deze Hongaarse dirigent. Via Széged, Boedapest, Wenen, Salzburg, München en met name Berlijn maakte hij een grote carrière. Totdat hij in 1963, op z’n achtenveertigste, werd geveld door kanker. Een immense tragedie. Op de cover van de box die ter gelegenheid van zijn honderdste ‘verjaardag’ is uitgebracht, is dat zelfs zichtbaar. Je kijkt naar het gezicht van een man op leeftijd, al sterk vermagerd en met holle ogen. Niet het portret van een vitale veertiger. Op de 45 (!) cd’s met instrumentale werken (deel 2 met opera’s en oratoria verschijnt volgend jaar) komt een totaal ander beeld naar voren. Dat van een krachtige muzikale persoonlijkheid met een vlammend temperament. Een dirigent met ouderwets romantische inborst, die dat meesterlijk wist te combineren met zijn analytische vermogen.

Alles klinkt glashelder bij Fricsay. Ritmische basis: onwankelbaar. Kleurenpalet: rijk en gevarieerd. Het koper schittert; de strijkers klinken soms als fluweel, dan weer verzengend. Zelfs op de oude mono-opnamen uit het begin van de jaren vijftig komt dat onverbloemd naar voren. Op de latere stereo-lp’s natuurlijk nog veel beter en rianter. Fricsay wist het tweede orkest van Berlijn, het RIAS-Symphonie-Orchester (in 1946 opgericht door de Amerikanen), in korte tijd op te stuwen tot een toporkest.

Van zijn Amsterdamse concerten is niets beland in de serie met live-opnamen. Waarom is me een raadsel. Oud-orkestlid Johan Giskes, in 2012 gepromoveerd op de gastdirigenten bij het KCO, licht een tipje van de sluier op. Het orkest was erg voor Fricsay, maar artistiek leider Marius Flothuis had zijn bedenkingen. Hij vond dat Rafael Kubelik, Josef Krips en Ferenc Fricsay niet over de ‘artistieke en technische kwaliteiten’ beschikten om langere tijd voor het orkest te staan! Je weet niet wat je leest. Gelukkig dacht de pers daar anders over toen Fricsay hier debuteerde. Giskes in zijn proefschrift: ‘Al direct gaven de kantenkoppen aan dat het om een uitzonderlijk talent ging, een dirigent van grote kunde en met genadeloze accuratesse, met grandioos orkestspel als resultaat.’

Nou, dat is precies wat deze box met heruitgaven zo bijzonder maakt. Eindelijk Gerechtigheid. Het is een fascinerend document van een grootmeester, die je op de laatste cd ook De Moldau kunt horen repeteren. Zijn interpretaties van de werken van Bartók en Kodály zijn ongeëvenaard. Geen wonder: Fricsay studeerde bij hen in Boedapest. Over zijn visie op de symfonieën van Haydn, Mozart en Beethoven kun je van mening verschillen. Maar hij zit soms toch al aardig in de buurt van de ‘historische waarheid’, hoewel die beweging pas ná Fricsays dood op gang kwam. Opvallend is verder dat er niet één Bruckner- of Mahlersymfonie bij zit. Wel veel recent werk van Hindemith, Hartmann, Martin, Egk, Blacher en Von Einem. Voor de liefhebbers is er ook een rij glorieuze solisten. Géza Anda met alle pianoconcerten van Bartók; Clara Haskil (driemaal Mozart); de nagenoeg vergeten Weens-Amerikaanse violiste Erica Morini met Bruch en Glazoenov (subliem), de violisten Schneiderhan (Beethoven en Brahms), Menuhin (Tsjaikovski) en Grumiaux (Stravinsky). En niet te vergeten de vurige Hongaarse pianiste Annie Fischer.

Het is maar een kleine en daardoor uiteraard onvolledige greep. Bovendien: in deze rijk gevulde box wisselen niet alleen mono en stereo elkaar af, soms zitten ook rijp en groen pal naast elkaar. Zoals op cd 14: Brahms’ Haydnvariaties (briljante studio-opname uit Berlijn) worden gevolgd door een zeer matige registratie van zijn Tweede symfonie met de Wiener Philharmoniker (live in Salzburg). Onbegrijpelijk. Je kunt ook te ver gaan met het uitdiepen van archieven.

Hans Heg (5-2014)

Klassiek Tip Archief

Nieuwsbrief Inloggen Bestellen Contact Over ons Winkelwagentje